Inleiding
Electrabel Nederland NV is, met een opgesteld vermogen van ca 4500 MW, de grootste elektriciteitsproducent in Nederland. Op het in 1964 aangelegde eiland in het IJsselmeer wil Electrabel 2 STEG eenheden bouwen. Deze eenheden met een totale capaciteit van 900 MW, vervangen de Flevo 1 en 2. Deze centrales worden momenteel afgebroken. Voor de nieuwbouw zijn 4 bureaus geselecteerd en gevraagd de ambities van Electrabel vorm te geven. Electrabel Nederland NV, maatschappelijk betrokken, professioneel, innovatief en creatief, wil laten zien dat zij de beste in de sector is. Borren Staalenhoef Architecten, in samenwerking met ABT, presenteert het ontwerp voor deze opgave.
Stedenbouw op het eiland, organisatie en logistiek (klik voor videopresentatie)
In het plan van Borren Staalenhoef Architecten wordt rekening gehouden met de realisatie van 4 STEG eenheden aan de landzijde van het eiland. Bij nadere bestudering van het eiland en de aangeleverde informatie lijkt het bestaande eiland, na sloop van de bestaande olietanks, voldoende groot om met nog eens 4 STEG eenheden uit te breiden tot in totaal 8 eenheden. Mogelijke conflicten van andere aard (koelwater?) buiten beschouwing gelaten, het is ten allen tijde belangrijk om efficiënt en verantwoord met beschikbare (bouw-) grond om te gaan. Voor maximale vrijheid tot in een verre toekomst worden alle bijgebouwen aan de zuidzijde van het eiland geconcentreerd. De bijgebouwen verstoren de modulaire verkaveling van het eiland niet. De bijgebouwen bevinden zich tevens op de strategische positie tussen de brug van vaste land naar eiland. Aan en afvoer van materiaal en materieel blijven gescheiden van het feitelijke productieproces. Ook de lijnen voor het personeel lijken bij deze verkaveling het meest efficiënt. Het eilandje aan de zuidzijde van de brug kan, behalve als breker voor kruiend ijs, tevens gebruikt worden voor de bouw van het bezoekerscentrum. Er zijn meerdere voordelen. Het bezoekerscentrum met de bijbehorende logistiek is van een geheel andere orde dan de productie van elektriciteit. Bezoekers, zowel leken als professionals, kunnen ontvangen worden zonder dat zij de bedrijfsvoering verstoren. Beheersbaarheid is in alle opzichten de basis voor veiligheid. Een ander belangrijk voordeel is het indrukwekkende overzicht dat de bezoekers vanaf deze plek over het productie-eiland wordt geboden. Een standpunt waarvandaan Electrabel de kans krijgt in alle rust de nodige informatie te verschaffen. Op de langere termijn, in het geval de nieuwswaarde van deze centrale is verdwenen, dan kan voor dit gebouw een andere bestemming worden gezocht. De centrale draait door op een volledig efficiënt en zorgvuldig ingericht productie-eiland.
Architectuur
Algemeen: Energie; onzichtbaar en ongrijpbaar? Een steg eenheid is opgebouwd uit een gasturbine, een ketel, een stoomturbine en een generator. De gasturbine drijft de generator aan. Met de hete rookgassen uit de gasturbine wordt in de ketel stoom gemaakt. Ook de stoomturbine drijft de generator aan. De generator wekt elektriciteit op. De belangrijkste bouwdelen van een steg eenheid zijn de turbinehal met de generator, de ketel, de schoorsteen en het rookgaskanaal dat de gasturbine met de ketel verbindt. Geen elektriciteitsproductie zonder koeling. Bij de Flevocentrale wordt gebruik gemaakt van het water uit het IJsselmeer. De hal, de ketel, de schoorsteen, het kanaal en het koelwater zijn de elementen die in het ontwerp van Borren Staalenhoef Architecten de productie van elektriciteit zichtbaar en grijpbaar maken. De Flevocentrale; een indrukwekkende verschijning, zowel overdag als 's avonds. De centrales wekken behalve elektriciteit ook nieuwsgierigheid op. Flexibiliteit: Het concept van dit plan is niet afhankelijk van enige leverancier. De combinatie van de belangrijkste bouwdelen vormen het beeld. Op dit moment zijn de leverancier van de centrale en de exacte afmetingen van de centrales nog niet bekend. Het vergroten dan wel verkleinen van de bouwdelen is binnen de gekozen structuur, constructie en materialisatie zeer goed mogelijk en tast het concept in geen geval aan. Ook op onderdelen is alle flexibiliteit aanwezig; afmeting en positie van roosters (luchttoevoer en -afvoer) en daglichtopeningen zijn zonder aantasting van het concept aanpasbaar aan de eisen van de leverancier. Borren Staalenhoef Architecten is bovendien van mening dat met het gepresenteerde plan ook in de verre toekomst flexibiliteit biedt. Met dit gepresenteerde plan kunnen hier later ook centrales (nummer 3 tot en met 8?) worden toegevoegd van een andere leverancier, zonder dat de eenduidige uitstraling in het geding komt.
Gebouw, constructie, gevel, detail, materialisatie en afwerking:
Borren Staalenhoef Architecten hecht er sterk aan dat gebouwen op elk schaalniveau boeien. De Flevocentrale biedt, vanwege haar bijzondere ligging in een weids landschap en de enorme afmetingen, de mogelijkheid dit in extreme vorm waar te maken. Niet alleen van grote afstand, maar ook vanaf het eiland zelf is grote zorg besteedt aan de verschijning van de centrales. Voor de gebouwen is een modulair systeem opgezet dat zowel voor de constructie als de gevel- en dakafwerking de basis vormt. De basis van de gelijkbenige driehoek is 1800 mm met een ribbe van ruim 4200. Het knikken van dak- en gevelvlakken zorgen voor stabiliteit, sterkte en een gecontroleerde ‘hemelwaterafvoer'. Om er zeker van te zijn dat het hier gepresenteerde ontwerp ook constructief verantwoord is heeft Borren Staalenhoef Architecten ABT Adviesbureau voor Bouwtechniek (Velp) gevraagd te assisteren in het verder uitwerken van het tijdens de visiepresentatie gepresenteerde concept. Deze samenwerking heeft geresulteerd in een coherente en logische opzet voor de constructie van het gebouw, de bijbehorende gevel, dakvlakken en ook de constructie behorende bij de centrale zelf. De vloeren zijn waar nodig van beton, het overgrote deel van de constructie bestaat uit een (demontabele) verzinkt en gecoate staalconstructie. In deze gevel- en dakvlakken komen stalen sandwichpanelen, gevelroosters, en geïsoleerde glaselementen. Het glas dat toegepast wordt is helder, ook diffuus lichtdoorlatend (gefigureerd ofwel gescreend) glas zal worden toegepast. De stalen sandwichpanelen zijn aan de buitenzijde vlak en gecoat in een diep nachtblauwe lak. Overdag kloeke gebouwen die 's nachts nagenoeg uit het zicht verdwijnen. Slechts een rood oranje gloed zal op enkele plaatsen op maaiveldniveau zichtbaar zijn en de centrales in het donkere landschap markeren. De nachtblauwe lak is hoogwaardig en voldoet aan de zwaarste eisen wat betreft duurzaamheid, kleurechtheid etc. De panelen zijn aan de binnenzijde waar nodig geperforeerd ten behoeve van een goede akoestiek. De rookgasafvoer wordt niet hoger dan strikt noodzakelijk. Slanke schoorstenen die aan een duidelijk zichtbare spanconstructie de nodige stabiliteit ontlenen. Aan de aansluiting van de turbinehal en het ketelhuis op maaiveld is de nodige zorg besteed. Conform hetgeen gesteld in de Technical Specifications zijn de gebouwen rondom voorzien van een opvang voor bluswater om in geval van calamiteiten vervuiling van het eiland en het IJsselmeer te voorkomen. De stalen kolommen (verzinkt en gecoat) vormen in combinatie met de goot en roostervloer een monumentale ruimte, tevens voetgangerszone. Het koelwater; de inname van het koelwater aan de oostzijde van het eiland blijft gehandhaafd. Voorgesteld wordt de afvoer van het koelwater zichtbaar te maken. Door een grote brede goot, een super wadi, haaks op de centrales, onder het verbindende rookgaskanaal tussen turbinehal en ketelhuis, stroomt in de open lucht het koelwater richting IJsselmeer. Ook alle regenwater wordt opgevangen en door dezelfde brede gootconstructie in het IJsselmeer geloosd.
De bijgebouwen:
De centrale controlekamer, kantoren, laboratoria, werkplaatsen, loodsen, elektrische en mechanische hulpdiensten, open bergruimtes en dergelijke, die aan de zuidzijde van het eiland geprojecteerd zijn, blijven neutraal en worden aaneengeregen tot een eenheid. Aan de waterzijde vormt het een geheel met de waterkering en zijn begroeiing. Vanaf het water, het land en het voorgestelde bezoekerseiland blijven de centrales dominant. Alle ‘gebouwtjes' binnen de huid van de turbinehal en het ketelhuis en de gebouwtjes die niet binnen die huid passen worden in warme kleuren (oranje-rood-geel) afgewerkt. Ook als er in de toekomst nog kleine gebouwtjes worden toegevoegd zorgt het voorgestelde onderscheid tussen hoofd- en bijgebouwen voor eenheid en daarmee helderheid ten aanzien van structuur van de centrales. De nachtblauw gekleurde turbinehal en het ketelhuis blijven ten alle tijden dominant. Een loopbrug verbindt het bezoekerseiland, direct langs de controlekamer, met het productie-eiland. Het bezoekerscentrum is nog niet ontworpen. De architectuur van het bezoekerscentrum is autonoom, bruisend, modern; passend bij de centrales en de ambities van Electrabel Nederland NV. De inrichting van het eiland Voorgesteld wordt de randen van het eiland aan de zuid- en de noordzijde en het havenhoofd aan de natuur over te laten. Ook al is het marginaal, op deze wijze kan het productie-eiland een bijdrage leveren aan de flora en fauna in het de Ecologische hoofdstructuur waarin het eiland gelegen is. Vanzelfsprekend zonder dat de kwaliteit als waterkering en het productieproces in het geding komt. Rietbegroeiing en wilgenbosjes bieden verschillende vogelsoorten rust- en broedgelegenheid. Het eiland tekent zich meer af tegen de glad ‘gemillimeterde' IJsselmeerdijk. De centrales functioneren in een natuurgebied. Het eiland zelf biedt geen ruimte voor bomen of struiken. Een gecultiveerd landschap op dit eiland doet enkel en alleen afbreuk aan het beeld van een zuiver functionele en efficiënte elektriciteitscentrale. De verscheidenheid van materialen voor terreinverharding blijft minimaal. In principe zijn er drie soorten nodig; terreinverharding geschikt voor langzaam verkeer (voetgangers en fietsers), voor gemotoriseerd (zwaar) verkeer en een halfverharding ter plaatse van alle restruimte, daar komt geen enkel verkeer. In de eindsituatie is het eiland geheel bebouwd en zijn alleen de randen aan de zuid- en noordzijde ruig en groen.
Overige randvoorwaarden
Het voorgestelde plan is gebaseerd op de principetekeningen van de nieuw te bouwen eenheden en de gestelde financiële kaders. Het plan is getoetst aan het vigerende bestemmingsplan en de opgestelde Milieu Effecten Rapportage.
Tot slot
Ingenieurskunst, waarin uitdrukking van techniek en esthetiek samensmelten. Borren Staalenhoef Architecten in samenwerking met ABT Bureau voor Bouwtechniek willen de ambities van Electrabel Nederland NV verbeelden en realiseren.