Huisvesting Fryske Akademy
Inleiding
De Fryske Akademy is bezig haar beleid voor de toekomst te formuleren. De inzet is een krachtige kwaliteitsimpuls zowel op wetenschappelijk als op financieel - organisatorisch gebied. Eén van de aspecten die daar bij aan de orde komt betreft de huisvesting. De Fryske Akademy onderzoekt en inventariseert de mogelijkheden en wensen ten aanzien van haar huisvesting.
De Fryske Akademy stelt dat er sprake is van verschillende problemen ten aanzien van de huidige huisvesting. In grote lijnen betreft dat het achterstallig onderhoud, een afgekeurde elektrische installatie en de renovatie van de kelders (2002-2003) die niet afdoende was. Het dak en de keuken van It Aljemint moeten vernieuwd worden. Daarnaast moet afgewogen worden in hoeverre It Aljemint (zoals nu gebruikt) wezenlijk kan bijdragen aan de prestaties van de Fryske Akademy. Hetzelfde geldt voor de uitgeverij en de boekwinkel in haar huidige vorm.
Er is meer aan de orde; Huisvesting van het Kennis Centrum Meertaligheid beïnvloedt de huisvestingsvraag. Om de beoogde kwaliteitsimpuls te realiseren wordt ook de manier van werken onder de loep genomen. Niet alleen intern zullen er veranderingen komen, ook de samenwerking met andere instellingen in binnen- en buitenland zal veranderen en zich verder uitbreiden. De Fryske Akademy acht het stimuleren van deze samenwerking van wezenlijk belang voor haar toekomst. Dit heeft invloed op de huisvesting. Digitalisering van het werkproces neemt steeds verder toe, ook dat heeft gevolgen.
Situatie
De Fryske Akademy heeft de beschikking over een complex van acht panden in de historische binnenstad van Leeuwarden. De Fryske Akademy is eigenaar van de panden. De kwaliteit en de karakteristieken van deze panden lopen ver uiteen. Het oudste deel is enige honderden jaren oud (een koetshuis) en werd tot voor kort door een stukadoor als bedrijfshuisvesting gebruikt. It Aljemint is gevestigd in een voormalige kerk. Er werd in de jaren 50 nieuw gebouwd, zo ook in de jaren 70. In de jaren 80 werden enige panden gerenoveerd. Een van de panden werd tot voor kort door één van de medewerkers bewoond. Een aantal panden is, middels ‘luchtbruggen' met elkaar verbonden, de verdiepingshoogte is in ieder pand anders.
De gebouwen staan rond een fraaie binnentuin waar 3 oude bomen staan. Een deel van de panden is monumentaal, maar het geheel kenmerkt zich vooral als een doolhof waar ieder overzicht ontbreekt. Ten aanzien van bedrijfshuisvesting is dit complex van gebouwen niet bepaald ideaal en in het geheel niet doelmatig.
Toekomst
Doelmatigheid in huisvesting laat ruimte voor de Fryske Akademy zich te concentreren op haar kerntaken. De beschikbare budgetten worden maximaal benut voor het onderzoek. Huisvesting moet meer dan alleen faciliteren, meer dan alleen bescherming tegen weer en wind. Huisvesting moet bijdragen in het bereiken van ambities en de gestelde doelen. Huisvesting sluit aan op de gewenste manier van werken en zal de gebruiker inspireren waardoor prestaties zullen toenemen. Huisvesting is uitnodigend, voor alle gasten, onderzoekers, studenten uit binnen - en buitenland. Voor een ieder is het aantrekkelijk te werken voor de Fryske Akademy.
Voor de toekomstige huisvesting is een Programma van Eisen samengesteld. Niet alleen de benodigde vierkante meters zijn bepaald, ook de onderlinge relaties zijn aangegeven. In deze studie is een getekend Programma van Eisen opgenomen. Zowel oppervlak als onderlinge relatie wordt hierin geïllustreerd.
De kern van de Fryske Akademy bestaat uit het ‘Laboratorium' en de ‘Collegezaal'. In het laboratorium en direct verbonden aan het laboratorium bevinden zich alle werkplekken voor onderzoekers, AIO-ers, stagiaires, gasten, onderzoeksassistenten en vrijwilligers. Het bruisende hart van de Fryske Akademy. In de collegezaal worden bijeenkomsten georganiseerd, colleges, lezingen en presentaties. Het laboratorium en de collegezaal zijn direct verbonden met een centrale hal. In deze hal bevinden zich de receptie met boekwinkel, ruimte voor de lunch en enige spreek- en vergaderkamers. Alle overige functies zijn ondersteunend en blijven op de achtergrond. De presentatie van de Fryske Akademy is transparant en uitnodigend.
Varianten
In het kader van deze studie is onderzocht in hoeverre de Fryske Akademy haar plannen en ambities binnen het huidige complex kan realiseren. Verbouw van de huidige panden kan volgens verschillende scenario's. 3 Scenario's worden toegelicht. Na een degelijke bestudering en serieuze afwegingen., mede in overleg met de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) en ambtenaren van de provincie Friesland blijkt dat zelfs rigoureuze verbouw van (een deel van) de panden niet zal leiden tot een huisvesting waar de Fryske Akademy weer 50 jaar mee verder kan.
Als alternatief voor verbouw is nieuwbouw onderzocht. Voor nieuwbouw komen 2 locaties in aanmerking. Nieuwbouw op het Oldehoofsterkerkhof (plan 1) ofwel nieuwbouw op het huidige parkeerterrein hoek Doelestraat en Groeneweg (plan 2).
Verbouw
Variant 1:
De Fryske Akademy heeft de beschikking over 8 panden (gebouwen A tot en met H). Variant 1 gaat uit van verkoop van It Aljemint. It Aljemint functioneert als congrescentrum voor de Fryske Akademy. Het kan ook door derden gehuurd worden, maar de Fryske Akadeny is niet ingericht op het exploiteren van een congrescentrum. Investeringen in het gebouw zijn noodzakelijk. Voor een dekkende exploitatie van een gebouw als dit, is een professionele organisatie een vereiste. De Fryske Akademy kan dat niet bieden. Voordat tot verkoop wordt overgegaan moet onderzocht worden wat dan de meest geschikte functie voor dit voormalige kerkgebouw is. De prachtige ligging aan de binnentuinen van de Fryske Akademy en die van het Sint Anthonie Gasthuis is tevens de handicap. De ontsluiting vanaf de openbare weg is niet ideaal.
Afhankelijk van het toekomstig gebruik van de overige gebouwen en eventuele uitbreidingen is het voorstelbaar dat dit gebouw verbouwd wordt tot stallinggarage waar ook de bewoners van het Sint Anthonie Gasthuis van kunnen profiteren.
De gemeente Leeuwarden is eigenaar van het gebouw dat binnenkort door het Historisch centrum Leeuwarden verlaten wordt. Ook voor dit (aangrenzende) pand moet een nieuwe bestemming worden gevonden.
Gebouwen G en H zijn momenteel niet in gebruik en zullen voor gebruik verbouwd moeten worden. Gebouw G is laatst in gebruik als woonhuis. Gebouw H is een voormalig koetshuis, het heeft niet de status van een monument, maar wordt door deskundigen wel als bijzonder en waardevol beschouwd. Gebouwen G en H moeten voor gebruik door de Fryske Akademy ingrijpend worden verbouwd.
Variant 2:
Deze variant stelt verkoop van It Aljemint en Gebouw B (Doelestrjitte 2-4). Door het afstoten van gebouw B en verbouw en uitbreiding van gebouwen G en H is een compacter en doelmatiger complex van gebouwen mogelijk. Het probleem van de grote verschillen in verdiepingshoogten wordt iets minder De gebouwen aan het Groenewegje bieden de mogelijkheid voor meer uitstraling die past bij de ambities van de Fryske Akademy.
Gebouw B lijkt geschikt voor gebruik als kantoorpand (bij voorkeur 1 gebruiker) ofwel voor de realisatie van enige stadsappartementen.
Variant 3:
Gebouw D, het Coulonhuis is de historische kern van de Fryske Akademy. Het is het pand waar de Fryske Akademy vanaf de jaren 30 van de vorige eeuw gevestigd is. De gebouwen A, B en C worden verkocht. De gebouwen E tot en met H worden afgebroken en vervangen voor nieuwbouw. In deze nieuwbouw wordt nagenoeg het hele programma van de Akademy gevestigd. Het Coulonhuis is beschikbaar voor enige representatieve functies. Het zijn niet de functies die tot de kerntaken van de Fryske Akademy behoren. De nieuwbouw moet perfect aansluiten op ambities en de toekomstige werkwijze van de Fryske Akademy. Het probleem met de verdiepingshoogten is hier niet aanwezig, maar problematisch is wel de vorm van het bouwvlak. Het bouw kavel is lang en smal, terwijl voor de Fryske Akademy juist een compact gebouw gewenst is. Een gebouw waar de kern van het instituut, het laboratorium, ook letterlijk de kern van het gebouw kan zijn. In een langgerekt gebouw is dat niet mogelijk.
Nieuwbouw
Plan 1
Eind 2006 is de parkeergarage onder het Oldehoofsterkerkhof in gebruik genomen. De gemeente Leeuwarden gaat ervan uit dat aan het Oldehoofsterkerkhof, langs het Heer Ivostraatje gebouwd gaat worden en heeft daar in het nieuwe bestemmingsplan rekening mee gehouden. Jaren geleden waren er plannen voor woningbouw, maar besloten is de toekomstige bestemming nog niet vast te stellen. Bij de bouw van de parkeergarage zijn voorzieningen getroffen om een latere bebouwing mogelijk te maken. De gemeente Leeuwarden heeft voorkeur voor een functie die ook in de avonduren en de weekends gebruikt wordt.
Voor de Fryske Akademy is de locatie aantrekkelijk gezien de relatie met de overige gebruikers aan dit plein, ook deels openbare voorzieningen; het gemeentehuis, het postkantoor, de Tresoar (Fries Historisch en Letterkundig Centrum) en binnenkort het Historisch Centrum Leeuwarden. Ook is Afuk (cursussen en Friese boek- en taalwinkel) hier gevestigd. De Fryske Akademy vormt een prima aanvulling. Om aan de wensen van de gemeente tegemoet te komen moet op de begane grond ruimte gemaakt worden voor een functie die ook 's avonds en in de weekends geopend is. Het dubbel gebruik van de ‘collegezaal' is zeker een optie.
Voor de Fryske Akademy biedt deze locatie de mogelijkheid compromisloos een nieuw gebouw te realiseren waar zij goed in staat zullen zijn dit instituut te exploiteren.
Voor de Gemeente Leeuwarden moet de vestiging van de Fryske Akademy op deze locatie een aantrekkelijke gedachte zijn. Het is een waardevolle aanvulling op de overige functies die van belang zijn in Leeuwarden, in de provincie en binnen- en buitenland. Hoewel de pas geopende parkeergarage voor de nodige obstakels zorgt is nieuwbouw op deze locatie goed mogelijk. Het Oldehoofsterkerkhof biedt de ruimte. Het geschetste plan is georiënteerd op de Oldehove, maar ook op de Prinsentuin en de instellingen waar de Fryske Akademy verwantschap mee heeft. Het voorgestelde plan nestelt zich in de hoek van het plein met de Grote en Kleine Kerkstraat. Komende vanuit deze straten blijven de zichtlijnen op de Oldehove en de Prinsentuin intact, het beeld wordt zelfs versterkt. Vanaf het plein vormt het voorgestelde bouwplan een krachtige pleinwand, goed in balans met de overige gebouwen aan dit plein.
Plan 2
Aan de Doelestraat, hoek Groeneweg bevindt zich een parkeerterrein. Vroeger was dit terrein bebouwd (stadskaart uit 1843), zowel aan de zijde van de Doelstraat als aan de zijde van de Groeneweg. In de jaren 70 van de vorige eeuw brandde er een pand af. Al lang wordt gesproken over het opnieuw bebouwen van dit terrein.
Direct tegenover het Coulonhuis (gebouw D), de oorsprong van de Fryske Akademy blijft tastbaar. Na bestudering blijkt ook dit een geschikte locatie voor de Fryske Akademy. Hoewel iets minder prominent is nog steeds de relatie met de eerder genoemde instellingen aanwezig. Het sluit goed aan op de tuin van het Princessehof. Heel vroeger liep over dit terrein een stadsgracht, achter en min of meer parallel aan de Grote Kerkstraat. De aanwezigheid in dit deel van de Leeuwarder historische binnenstad is van belang voor de Fryske Akademy.
Gezien de vorm van het terrein is het realiseren van een nieuw gebouw geheel passend bij ambities, wensen en eisen heel goed mogelijk. De nieuwe Fryske Akademy krijgt de mogelijkheid zich te presenteren aan de passant.
Omwille van het respecteren van de oorsprong van de Fryske Akademy kan overwogen worden het Coulonhuis aan te houden. Het pand moet grondig opgeknapt, ook de historische (maar niet originele) stijlkamer moet nodig en grondig gerestaureerd worden. Dit pand biedt ruimte voor representatieve functies, maar in het kader van doelmatigheid ligt het meer voor de hand om de hele Fryske Akademy in de nieuwbouw te vestigen. Compromisloos gehuisvest in een nieuw passend gebouw, klaar voor de toekomst.